सामग्री पर जाएँ

कोचीन अंतर्राष्ट्रीय विमानक्षेत्र

मैथिली विकिपिडियासँ, एक मुक्त विश्वकोश
कोचीन अन्तर्राष्ट्रीय विमानक्षेत्र

കൊച്ചി അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളം

कोच्चि अन्तर्राष्ट्रीय विमानतव्वलम
फाइल:CIAL New Logo.png
Summary
Airport typeसार्वजनिक
Owner/Operatorकोचीन इण्टरनेशनल एयरपोर्ट लिमिटेड
Servesकोच्चि, केरल
Locationनेदुम्बश्शेरी, केरल, भारत
Opened१० जुन १९९९ (१९९९-०६-१०)
Elevation AMSL m / ३० ft
Coordinates१०°०९′१८″N ७६°२३′२८″E / १०.१५५°N ७६.३९१°E / 10.155; 76.391
Websitecial.aero
Map
COK केरलपर अवस्थित
COK
COK
COK भारतपर अवस्थित
COK
COK
Runways
Direction लम्बाई सतह
मी फिट
27/09 ३,४०० ११,२०० अस्फाल्ट
Helipads
Number लम्बाई सतह
मी फिट
H1 १९ ६३ अस्फाल्ट
Statistics (2016)
यात्री आवागमन7,968,475 (वृद्धि 27.5%)
विमान आवागमन58,752 (वृद्धि 15.6%)
कार्गो भार क्षमता78,746 (वृद्धि 35.1%)

कोचीन अन्तर्राष्ट्रीय विमानक्षेत्र (Cochin International Airport) (IATA: COK, ICAO: VOCI), जकरा कोच्चि अन्तर्राष्ट्रीय विमानक्षेत्र सेहो कहल जाइत अछि, एकटा अन्तर्राष्ट्रीय विमानक्षेत्र छी जे भारतक केरल राज्यमे कोच्चि शहर आ एकर महानगरीय क्षेत्रकें सेवा प्रदान करैत अछि। एर्नाकुलम जिलाक नेदुम्बश्शेरीमे शहरक केन्द्र सँ लगभग २५ किमी (१६ माइल) पूर्वोत्तरमे स्थित, ई केरलक सभ सँ व्यस्त आ पैघ विमानक्षेत्र छी। 2024 धरि ई केरलक कुल हवाई यात्री यातायात कें 63% सँ अधिक सम्हारैत अछि।[] अन्तर्राष्ट्रीय यातायात केर मामलामे ई भारतक पाँचम सभ सँ व्यस्त विमानक्षेत्र छी,[] आ कुल मिला कऽ आठम सभ सँ व्यस्त विमानक्षेत्र छी।

वित्तीय वर्ष 2024-25 मे, विमानक्षेत्र 67,469 विमानक आवाजाहीक संगे 1.1 करोड़ सँ अधिक यात्री लोकनिकें सेवा प्रदान केलक।[][] 2025 धरि, एहि विमानक्षेत्र पर 25 सँ अधिक एयरलाइन कम्पनी सेवा दऽ रहल अछि, जे यात्री सभकें 30 सँ अधिक अन्तर्राष्ट्रीय आ 25 सँ अधिक घरेलू गन्तव्य धरि पहुँचाबैत अछि। विमानक्षेत्रमे तीन यात्री टर्मिनल, एकटा कार्गो टर्मिनल आ एकटा बिजनेस टर्मिनल अछि, जकर कुल क्षेत्रफल २,२५,००० वर्ग मिटर (२४,२१,८८० वर्ग फिट) सँ अधिक अछि।[]

2015 मे, एकटा समर्पित सौर संयंत्रक उद्घाटनक संगे ई विमानक्षेत्र दुनियाक पहिल पूर्ण रूप सँ सौर ऊर्जा संचालित विमानक्षेत्र बनि गेल।[][] एहि उद्यमशील दृष्टिकोणक लेल, विमानक्षेत्र 2018 मे प्रतिष्ठित 'चैंपियंस ऑफ़ द अर्थ' पुरस्कार जितलक, जे संयुक्त राष्ट्र द्वारा स्थापित सर्वोच्च पर्यावरण सम्मान छी।[] ई विमानक्षेत्र भारतमे सार्वजनिक-निजी भागीदारी मॉडलक तहत विकसित होमए वाला अपन तरहक पहिल विमानक्षेत्र सेहो छी, जकरा 32 देशक लगभग 10,000 अनिवासी भारतीय द्वारा वित्त पोषित कएल गेल छल।[]

कोचीन विमानक्षेत्रक शुरुआत वेलिंगडन द्वीप पर एकटा हवाई पट्टीक रूपमे भेल छल, जकरा 1936 मे कोचीन साम्राज्य द्वारा कोचीन बन्दरगाहक विकासमे शामिल अधिकारी लोकनिक परिवहनक लेल बनायल गेल छल। कोचीन साम्राज्य ओहि समय भारत पर शासन करए वाला अंग्रेज केँ द्वितीय विश्व युद्ध केर दौरान भारतीय नौसेनाक उपयोगक लेल हवाई पट्टी केँ सैन्य विमानक्षेत्रमे बदलबाक अनुमति देने छल। रॉयल नेवी एकरा दक्षिणी भारतमे अपन मुख्यालय आ वायु स्टेशन सह लैंडिंग क्राफ्ट आ सीप्लेन बेसक लेल एकटा रणनीतिक स्थलक रूपमे चुनने छल।[१०] द्वितीय विश्व युद्ध शुरू होमए सँ ठीक दू दिन पूर्व एकटा छोट नौसैनिक इकाई एतय अपन संचालन शुरू केने छल।

भारतकें अधिराज्य केर दर्जा भेटला आ कोचीन साम्राज्यक भारतमे विलयक बाद, भारतीय नौसेना 'आईएनएस गरुड़' केर रूपमे एहि विमानक्षेत्रक संचालन केलक, मुदा ई नागरिक विमानकें सेहो एहि सुविधाक उपयोग करबाक अनुमति देलक। 1980 केर दशकक खाड़ीक आर्थिक उछाल मध्य पूर्वमे काज करए वाला प्रवासी लोकनिक हित केँ ध्यानमे रखैत कोच्चिक लेल अन्तर्राष्ट्रीय सम्पर्क विकसित करब आवश्यक बना देने छल।[११]

निर्माण

[सम्पादन करी]

विमानक्षेत्रक लेल मूल प्रस्तावमे 1 अरब रुपैयाक अनुमानित लागत आ 1997 मे चालू हेबाक अपेक्षित तिथिक रूपरेखा तैयार कएल गेल छल। मई 1993 मे एकर लेल मञ्जूरी देल गेल। एकर वित्तपोषण विदेशमे काज करए वाला अनिवासी भारतीय सँ ब्याज मुक्त ऋण, औद्योगिक उपक्रम, निर्यातक, सहकारी समिति सँ दान आ राज्य सरकार सँ ऋणक रूपमे करबाक परिकल्पना कएल गेल छल। परियोजना केँ क्रियान्वित करबाक लेल जुलाई 1993 मे केरलक तत्कालीन मुख्यमन्त्री के॰ करुणाकरण केर अध्यक्षतामे 'कोचीन इंटरनेशनल एयरपोर्ट सोसाइटी' नामक एकटा निकाय पंजीकृत कएल गेल। बेहतर धन जुटाबए आ प्रशासनिक सुविधाक लेल, मार्च 1994 मे 90 करोड़ रुपैयाक अधिकृत पूंजीक संगे 'कोचीन इंटरनेशनल एयरपोर्ट लिमिटेड' (सी॰आई॰ए॰एल॰) नाम सँ एकटा पब्लिक लिमिटेड कम्पनी पंजीकृत कएल गेल।[१२]

1996 मे, ई॰ के॰ नयनार सी॰आई॰ए॰एल॰ परियोजनाक अध्यक्षक रूपमे कार्यभार सम्हारलन्हि। एहि अवधिक दौरान निर्माण गति पकड़लक आ नयनार ई सुनिश्चित केलन्हि जे विमानक्षेत्र परियोजना केँ राज्य सरकार सँ विशेष ध्यान भेटय। 1997 धरि, बातचीत आ समझौताक माध्यम सँ काफी जमीन सी॰आई॰ए॰एल॰ केर कब्जामे लऽ लेल गेल छल।[१३] विमानक्षेत्रक निर्माणक लेल कुल १,२१३ एकड (४९१ हेक्ट) ज़मीनक अधिग्रहण कएल गेल।[१४] पुनर्वास पैकेजक तहत लगभग 2,300 ज़मींदार आ 872 परिवार केँ फेर सँ बसाएल गेल।[१५]

विस्तार

[सम्पादन करी]

उद्घाटनक समय विमानक्षेत्रक फर्श क्षेत्र १८,५८० मी (२,००,००० वर्ग फिट) छल। सी॰आई॰ए॰एल॰ 20 वर्षमे विस्तारक चारि चरणक परिकल्पना केने छल, जकर तेसर चरण 2009 मे पूरा भेल। मूल विमानक्षेत्र टर्मिनल एक समयमे मात्र 100 यात्री केँ सम्हारबाक लेल बनायल गेल छल। मुदा, 2001 धरि अन्तर्राष्ट्रीय यात्री यातायात बढ़ि रहल छल, जकरा सँ टर्मिनल कें पुनर्विकास करब आवश्यक भऽ गेल।

विमानक्षेत्र पर एयरलाइनक बढ़ती संख्याक संगे, सी॰आई॰ए॰एल॰ घरेलू संचालनक लेल एकटा विशेष टर्मिनल (टर्मिनल 2) बनेबाक निर्णय लेलक, जकरा सँ अन्तर्राष्ट्रीय टर्मिनल केँ 'टर्मिनल 1' बना देल गेल आ अन्तर्राष्ट्रीय संचालनक लेल फर्श क्षेत्रमे ३७,१६१ मी (४,००,००० वर्ग फिट) केर वृद्धि भेल।

तेसर चरणक काज प्रतिवर्ष 5 मिलियन यात्री आवाजाही केँ समायोजित करबाक इरादा सँ 2007 मे शुरू कएल गेल छल। तेसर चरणमे घरेलू आ अन्तर्राष्ट्रीय टर्मिनल केँ जोड़ए वाला एकटा केंद्रीय ब्लॉक केँ चालू करब आ किनमेल क्षेत्र केर संगे-संगे अधिक गेट आ प्रतीक्षा क्षेत्र केँ समायोजित करबाक लेल एयरसाइड क्षेत्र केँ पैघ करब शामिल छल।

विस्तारक चारिम चरणक मूल योजना घरेलू टर्मिनल केँ अपग्रेड करबाक छल। मुदा, मई 2011 मे राज्यमे नव यू॰डी॰एफ॰ सरकारक सत्तामे अएलाक बाद विस्तार योजनामे बदलाव कएल गेल। नया अन्तर्राष्ट्रीय टर्मिनल मौजूदा संरचनाक पूर्वी दिस बनल अछि। नया टर्मिनलक निर्मित स्थान १५,००,००० वर्ग फिट (१,४०,००० मी) अछि।

प्रबन्धन

[सम्पादन करी]

कोचीन अन्तर्राष्ट्रीय विमानक्षेत्र सार्वजनिक-निजी भागीदारी (PPP) द्वारा बनाएल जाए वाला भारतक पहिल विमानक्षेत्र छी आ एकर स्वामित्व कोचीन इंटरनेशनल एयरपोर्ट लिमिटेड (सी॰आई॰ए॰एल॰) नामक एकटा पब्लिक लिमिटेड कम्पनी लग अछि, जकरा 1994 मे केरल सरकार द्वारा बनायल गेल छल। केरल सरकारक एहिमे 33.36% हिस्सेदारी अछि, जे एकरा एहि परियोजनामे सभ सँ पैघ एकल निवेशक बनबैत अछि।[१६]

केरलक मुख्यमन्त्री सी॰आई॰ए॰एल॰ केर पदेन अध्यक्ष होइत छथि।[१७]

टर्मिनल

[सम्पादन करी]

कोचीन अन्तर्राष्ट्रीय विमानक्षेत्रमे तीन मुख्य टर्मिनल अछि: दू गोट घरेलू आ एकटा अन्तर्राष्ट्रीय। एतय एकटा कार्गो टर्मिनल सेहो अछि।

टर्मिनल 1 (घरेलू)

[सम्पादन करी]

टर्मिनल 1 पहिने एकटा अन्तर्राष्ट्रीय टर्मिनल छल जखन धरि कि संचालन केँ नव अन्तर्राष्ट्रीय टर्मिनल 3 मे स्थानान्तरित नहि कएल गेल। एकर बाद टर्मिनल केँ एकटा पैघ अपग्रेड आ नवीनीकरण सँ गुजरए पड़ल, जकरा सँ एकर कुल क्षमता 4,000 यात्री प्रति घण्टा भऽ गेल। नवीनीकृत टर्मिनल 1 केँ 12 दिसम्बर 2018 केँ यात्री लोकनिक लेल खोलि देल गेल छल।[१८]

टर्मिनल 2 (कार्यकारी)

[सम्पादन करी]

टर्मिनल 2 केर क्षेत्रफल १०,००० मी (१,१०,००० वर्ग फिट) अछि आ एकरा चरम समयमे 400 यात्री केँ सम्हारबाक लेल डिजाइन कएल गेल अछि। प्रस्थान हॉलमे 26 चेक-इन काउंटर अछि। एहि ब्लॉक केँ 12 दिसम्बर 2018 केँ एकटा कार्यकारी टर्मिनलमे बदलि देल गेल छल।

टर्मिनल 3 (अन्तर्राष्ट्रीय)

[सम्पादन करी]

नव अन्तर्राष्ट्रीय टर्मिनल 3 मार्च 2017 मे यात्री लोकनिक लेल खोलल गेल छल। टर्मिनलक थीम त्रिशूर पूरम सँ प्रेरित अछि आ एकरा पारंपरिक केरल वास्तुकलामे बनायल गेल अछि। पारम्परिक वेशभूषा सँ सजल 15 आदमकद फाइबरक हाथी प्रस्थान सुविधा क्षेत्रमे यात्री लोकनिक स्वागत करैत अछि।

कार्गो केन्द्र

[सम्पादन करी]

कोचीन विमानक्षेत्रक पूर्वी दिस एकटा समर्पित कार्गो केन्द्र अछि। ई कार्गो केन्द्र भारतक सभ सँ पैघ सुविधासभमे सँ एक अछि, जकर कुल क्षेत्रफल ५० एकड (२० हेक्ट) भूमिमे १,२०,००० वर्ग फिट (११,००० मी) अछि। 1 जनवरी 2026 केँ विमानक्षेत्र परिसरमे एकटा विस्तारित कार्गो गोदामक उद्घाटन कएल गेल, जकरा सँ वार्षिक मालक आवाजाही 75,000 टन सँ बढ़ि कऽ 125,000 टन प्रति वर्ष भऽ गेल।[१९]

एयरलाइंस आ गन्तव्य

[सम्पादन करी]
एयरलाइंसगन्तव्य
एयर अरेबियाअबू धाबी, शारजाह
एयर इंडियादिल्ली, मुम्बई
एयर इंडिया एक्सप्रेसअबू धाबी, बहरीन, बेंगलुरु, भुवनेश्वर, दोहा, दुबई-अन्तर्राष्ट्रीय, हैदराबाद, कुवैत सिटी, मस्कट, पुणे, सलालाह, शारजाह
एयरएशियाकुआला लम्पुर-अन्तर्राष्ट्रीय
अकासा एयरअबू धाबी, बेंगलुरु, जेद्दाह, नवी मुम्बई, मुम्बई
एलायंस एयरअगाती, बेंगलुरु, सेलम
बाटिक एयर मलेशियाकुआला लम्पुर-अन्तर्राष्ट्रीय
अमीरातदुबई-अन्तर्राष्ट्रीय
एतिहाद एयरवेजअबू धाबी
फ़्लाईदुबईदुबई-अन्तर्राष्ट्रीय
फ्लाई91अगाती
गल्फ एयरबहरीन
इंडिगोअबू धाबी, अगाती, अहमदाबाद, बेंगलुरु, चेन्नई, दिल्ली, दोहा, दुबई-अन्तर्राष्ट्रीय, गोवा-डैबोलिम, हैदराबाद, कन्नूर, कोलकाता, कोझीकोड, कुवैत सिटी, माले, नवी मुम्बई, मुम्बई, मस्कट, पुणे, रास अल खैमाह, तिरुवनंतपुरम
जज़ीरा एयरवेजकुवैत सिटी
कुवैत एयरवेजकुवैत सिटी
मलेशिया एयरलाइंसकुआला लम्पुर-अन्तर्राष्ट्रीय
मालदीवियनमाले, हनीमाधू
ओमान एयरमस्कट
क़तर एयरवेज़दोहा
सऊदियाजेद्दाह, रियाद
सिंगापुर एयरलाइंससिंगापुर
स्पाइसजेटचेन्नई, दुबई-अन्तर्राष्ट्रीय
श्रीलंकन एयरलाइंसकोलंबो-बंडारानायके
थाई एयरएशियाबैंकॉक-डॉन मुएंग, फुकेत
थाई लॉयन एयरबैंकॉक-डॉन मुएंग
वियतजेट एयरहो ची मिन्ह सिटी

वार्षिक यातायात

[सम्पादन करी]
वित्तीय वर्षक अनुसार यातायात
वित्तीय वर्षयात्रीपिछला वर्ष सँ परिवर्तनविमान संचालनकार्गो टन भार (टन मे)
2023-24 10,365,655वृद्धि 17.6%67,46959,974
2022-23 8,812,531वृद्धि 86.8%58,27856,773
2021-22 4,717,777वृद्धि 91.9%22,92955,484
2020-21 2,458,458 74.5%24,912N/A
2019-20 9,624,334 4.9%66,106N/A
2018-19 10,201,089वृद्धि 0.75%71,057N/A

सुरक्षा

[सम्पादन करी]

कोचीन अन्तर्राष्ट्रीय विमानक्षेत्र भारतक 12 प्रमुख विमानक्षेत्रक सूचीमे शामिल अछि। एकर सुरक्षा आ संरक्षा केंद्रीय औद्योगिक सुरक्षा बल (सी॰आई॰एस॰एफ॰) केर माध्यम सँ नागरिक उड्डयन सुरक्षा ब्यूरो द्वारा सम्हारल जाइत अछि। कोचीन 2001 मे सी॰आई॰एस॰एफ॰ केर दायरामे अएबाक वाला देशक तेसर अन्तर्राष्ट्रीय विमानक्षेत्र आ पहिल निजी विमानक्षेत्र छल।

सी॰आई॰ए॰एल॰ सौर ऊर्जा परियोजना

[सम्पादन करी]

सी॰आई॰ए॰एल॰ सौर ऊर्जा परियोजना 15 मेगावाट केर फोटोवोल्टिक पावर स्टेशन अछि जकरा सी॰आई॰ए॰एल॰ द्वारा बनायल गेल अछि। एहि संयंत्रक चालू हेबाक संगे कोचीन अन्तर्राष्ट्रीय विमानक्षेत्र दुनियाक पहिल पूर्ण रूप सँ सौर ऊर्जा संचालित विमानक्षेत्र बनि गेल। संयंत्रमे अन्तर्राष्ट्रीय कार्गो कॉम्प्लेक्सक लग ४५ एकड (१८ हेक्ट) मे पसरल 46,150 सौर पैनल शामिल अछि, आ एकरा जर्मनी स्थित 'बॉश' कम्पनी द्वारा स्थापित कएल गेल छल। ई रोज़ाना 50,000 यूनिट बिजली पैदा करबामे सक्षम अछि।

दुर्घटना आ घटना

[सम्पादन करी]
  • 30 जुलाई 1998 केँ, अगाती सँ अएबाक वाला इंडियन एयरलाइंस केर उड़ान 503 उड़ान भरबाक तुरन्त बाद एकटा इमारत सँ टकरा कऽ दुर्घटनाग्रस्त भऽ गेल, जकरा सँ विमानमे सवार सभ छह गोट आ इमारतमे मौजूद तीन अन्य लोकक मृत्यु भऽ गेल।
  • 25 अप्रैल 2010 केँ, अमीरातक उड़ान EK 530 भारी अशान्तिक दौरान लगभग २०० फिट (६१ मी) नीचाँ खसि गेल किएक तँ विमान उतरैत काल घन बादलम प्रबेश कऽ गेल छल। 20 यात्री घायल भेल आ विमानकें किछु आन्तरिक क्षति पहुँचल।
  • 29 अगस्त 2011 केँ, गल्फ एयर केर उड़ान GF 270 भारी वर्षाक कारण रनवे सँ खसकि गेल। अफ़रा-तफ़रीक कारण 7 लोककें मामूली आ 2 केँ गंभीर चोट आयल।
  • 4 सितम्बर 2017 केँ, एयर इंडिया एक्सप्रेसक उड़ान IX 452 केर एकटा विमान लैंडिंगक बाद अन्तर्राष्ट्रीय टर्मिनल 3 केर दिस जाइत काल ड्रेन कैनालमे फँसि गेल। सभ यात्री लोकनिकें सुरक्षित निकालि लेल गेल।

बाहरी कड़ी सभ

[सम्पादन करी]

सन्दर्भ

[सम्पादन करी]
  1. "TRAFFIC STATISTICS - DOMESTIC & INTERNATIONAL PASSENGERS" (jsp), Aai.aero, मूलसँ १२ मार्च २०१५ मे सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच ३१ दिसम्बर २०१४
  2. 1 2 "Crore plus transit CIAL in 2018-19; domestic travellers exceed international", The New Indian Express, ८ अप्रैल २०१९, मूलसँ ६ अप्रैल २०२३ मे सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच ५ मार्च २०२१
  3. "Why September will be a watershed moment for Bengaluru airport", Mint, १३ अगस्त २०२४, अन्तिम पहुँच १३ अगस्त २०२४
  4. "Annexure III – Passenger Data", aai.aero, अन्तिम पहुँच २६ अप्रैल २०२५
  5. "Cochin International Airport new T3: From solar power to world-class facilities, this Kerala airport is special", Financial Express, १८ जुलाई २०१७, मूलसँ ७ अप्रैल २०२३ मे सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच ९ दिसम्बर २०१८
  6. "Cochin International Airport set to become worlds's first fully solar-powered major airport", LiveMint, १८ अगस्त २०१५, मूलसँ २२ मार्च २०२३ मे सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच ५ मार्च २०२१
  7. Menon, Supriya (९ अक्टुबर २०१५), "How is the world's first solar powered airport faring? - BBC News", BBC News (Bbc.com), मूलसँ २५ मई २०२३ मे सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १ दिसम्बर २०१६
  8. "CIAL chosen for UN environmental honour", The New Indian Express, २६ जुलाई २०१८, मूलसँ ७ अप्रैल २०२३ मे सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २६ जुलाई २०१८
  9. "Airports in Kerala-Helpful guide for tourists visiting Kerala", ८ नवम्बर २०१९, मूलसँ ७ अप्रैल २०२३ मे सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच ९ नवम्बर २०१९
  10. सङ्ग्रहित ७ फरबरी २०१२ वेब्याक मेसिन
  11. "The Official Website of Cochin International Airport", Cial.aero, ३० मार्च १९९४, मूलसँ ११ अक्टुबर २०११ मे सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच ५ मई २०१४
  12. "CIAL – A Novel Venture in Indian Civil Aviation", Government of India, Press Information Bureau, मूलसँ २९ अगस्त २०१२ मे सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १२ जनवरी २०११
  13. "About CIAL A Brief History", CIAL, ३० जुलाई २०२०, अन्तिम पहुँच ३० जुलाई २०२०
  14. "CIAL: Corporate Project Details", CIAL, अन्तिम पहुँच २८ सितम्बर २०१५
  15. "Governance Issues in Airport Development: Learnings From Cochin International Airport LTD", IIM Ahmedabad, अन्तिम पहुँच १२ जनवरी २०११
  16. "Finance Accounts 2008–09, Govt of Kerala", Comptroller and Auditor General of India, अन्तिम पहुँच १४ जनवरी २०११
  17. "Cochin International Airport", www.cial.aero, अन्तिम पहुँच ९ जून २०२५
  18. "Ethnic charm awaits travellers at Cochin International Airport", The New Indian Express, १६ दिसम्बर २०१८, अन्तिम पहुँच ९ दिसम्बर २०१८
  19. "Cochin International Airport opens extended export cargo warehouse", BusinessLine (अङ्ग्रेजीमे), २०२५-१२-३०, अन्तिम पहुँच २०२६-०१-०१

[] [] []

  1. Annexure III: Airport-wise Passenger Traffic Statistics for March 2026, Airports Authority of India, अप्रैल २०२६, मूलसँ २५ अप्रैल २०२६ मे सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १७ जुलाई २०२६
  2. Annexure II: Airport-wise Aircraft Movement Statistics for March 2026, Airports Authority of India, अप्रैल २०२६, मूलसँ २८ अप्रैल २०२६ मे सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १७ जुलाई २०२६
  3. Annexure IV: Airport-wise Freight Traffic Statistics for March 2026, Airports Authority of India, अप्रैल २०२६, मूलसँ २४ अप्रैल २०२६ मे सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच १७ जुलाई २०२६