सामग्री पर जाएँ

त्शेचु

मैथिली विकिपिडियासँ, एक मुक्त विश्वकोश
ढोलक के साथ काली टोपी के नृत्य, पारो, अप्रैल २००६

काली टोपी के नृत्य, नृत्य के पारो त्शेचु उत्सव, २००६

एक त्शेचु (आकृति:Lang-dz, शाब्दिक अर्थ "दस दिन") प्रत्येक जिला या [[dzongkhag] में आयोजित वार्षिक धार्मिक भूटानese पर्व में से कोई भी है | ] भूटान के चंद्र तिब्बती कैलेंडर के एक महीने के दसवें दिन | महिना स्थान पर निर्भर करैत अछि। त्शेचुस तिब्बती बौद्ध धर्म के काग्यु स्कूल के द्रुकपा वंश के धार्मिक उत्सव हैं |

त्शेचुस पैघ सामाजिक सभा थिक, जे दूरस्थ आ पसरल गामक लोकक बीच सामाजिक बंधनक काज करैत अछि | मेला स्थान पर पैघ बाजार सेहो जमा भ जाइत अछि, जाहि सं तेजी सं वाणिज्य होइत अछि.[] भागीदारी आरू दर्शक के दृष्टि स॑ थिम्फू त्सेचू आरू पारो त्शेचु सबस॑ बड़ऽ त्शेचु म॑ स॑ एक छै . ई सब हिमालयन बौद्ध धर्म के अन्य शाखा के परंपरा स॑ संबंधित छै, जेकरा म॑ स॑ बहुत प॑ तिब्बत म॑ प्रतिबंध लगाय देलऽ गेलऽ छै ।[]

Several scenes from a tshechu in 2013

त्शेचु परंपराएँ

[सम्पादन करी]

त्शेचुस के केंद्र बिंदु चम नृत्यस छै। ई वेशभूषा, नकाबपोश नृत्य आम तौर पर नैतिक विगनेट, या 9वीं शताब्दी न्यिंगमा शिक्षक पद्मसंभव आरू अन्य संत के जीवन के घटना पर आधारित छै.[] आम तौर पर , भिक्षु सब कुछ खास समूह नृत्य में बिना नकाब के प्रदर्शन करै छै, जेकरा में ब्लैक हैट नृत्य भी शामिल छै, जबकि आम लोग नकाबपोश प्रदर्शन करै छै, बहुत हद तक अलग-अलग नाटक में. भिक्षु सब सामान्यतः अपनऽ गति में बहुत सटीक होय छै, जबकि आम लोगऽ द्वारा निभैलऽ जाय वाला कुछ भूमिका में काफी एथलेटिक्स (जैना कि नीचें दिखालऽ गेलऽ उछल-कूद करै वाला कुत्ता, जे ई चाल क॑ बार-बार दोहराबै छै) शामिल छै । महिलाक समूह नाटकक बीच मे गीत प्रस्तुत करैत अछि, जाहि मे नृत्यक गति सीमित अछि ।

अधिकांश त्सेचुस में एक थोंगड्रेल - एक पैघ एप्लिकेशन थंगका के उदघाटन के भी विशेषता छै, जेकरा में आम तौर पर पवित्र जीवऽ स॑ घिरलऽ बैठलऽ पद्मसंभव के चित्रण करलऽ गेलऽ छै, जेकरा देखला स॑ ही दर्शक के पाप स॑ शुद्ध होय जाय छै, कहलऽ जाय छै । भोरसँ पहिने थॉन्गड्रेल उठि जाइत अछि आ भोर धरि नीचाँ गुड़कि जाइत अछि ।

चूँकि त्शेचु नकाबपोश नर्तकी के उपलब्धता पर निर्भर करैत अछि, पंजीकृत नर्तकी पर जुर्माना लगाओल जाइत अछि जँ ओ पावनि-तिहारक दौरान प्रदर्शन करबा सँ मना क' दैत छथि.[]

त्शेचुस के इतिहास

[सम्पादन करी]
Masked dancers at the Wangdue Phodrang tshechu

पद्मसंभव, महान विद्वान, 8वीं सदी आ 9वीं शताब्दी में तिब्बत आ भूटान के दौरा केने छलाह | ओ बौद्ध धर्म के विरोधी के संस्कार क, मंत्र के पाठ क आ अंत में स्थानीय आत्मा आ देवता पर विजय प्राप्त करय लेल वशीकरण के नृत्य करैत धर्म परिवर्तन करैत छलाह | ओ मरैत राजा सिंधु राजा के सहायता के लेल भूटान गेल छलाह | पद्मसंभव राजाक स्वास्थ्य पुनर्स्थापित करबाक लेल बुमथांग उपत्यका मे एहन नृत्यक श्रृंखला केलनि | कृतज्ञ राजा भूटान मे बौद्ध धर्म के प्रसार मे मदद केलनि। पद्मसंभव ने बुमथांग में प्रथम त्सेचू का आयोजन किया, जहाँ पद्मसंभव के आठ प्रकटीकरणों को आठ रूपों के नृत्य के माध्यम से प्रस्तुत किया गया | ई सब पद्मसंभवक वैभवक चित्रण करयवला चम नृत्य बनि गेल |

अनुसूची

[सम्पादन करी]

चारि दिनक महोत्सवक प्रत्येक दिनक नृत्यक कार्यक्रम निर्धारित कयल गेल अछि आ सामान्यतः एहि मे निम्नलिखित नृत्य होइत अछि |

  • पहिल दिन प्रस्तुति सब कवर करैत अछि : डांस ऑफ द फोर स्टैग्स (शा त्साम); तीन प्रकार के गिंग (पेलाज गिंगसम) के नृत्य; डांस ऑफ द हीरोज (पचम), डांस ऑफ द स्टेग्स एंड हाउंड्स (शावो शाची) आ डांस विद गिटार (द्रन्येओ चाम)
  • दोसर दिन प्रस्तुत नृत्य अछि : द ब्लैक हैट डांस (शाना), डांस ऑफ द 21 ब्लैक हैट विद ड्रम (शा ंगा ंगाचम), डांस ऑफ द नोबलमैन एंड द लेडीज (फोलेग मोलेग), डांस ऑफ द ड्रम्स फ्रॉम द्रामित्से (द्रामित्से न्गाचम), डांस ऑफ द नोबलमैन एंड द लेडीज (फोलेग मोलेग) आ डांस ऑफ द स्टैग एंड हाउंड्स (शवा शाची)
  • तेसर दिन प्रस्तुत नृत्य अछि : दाह संस्कार स्थल के स्वामी के नृत्य (दुरदग), भयावह देवता के नृत्य (तुंगम) आ रक्षा के नृत्य आ मृतक के न्याय (रागशा मंगचम)
  • महोत्सव के अंतिम दिन नृत्य सब कवर प्रस्तुत केलक : जकर में तमझिंग मठ के नृत्य, दाह संस्कार मैदान के लॉर्ड्स के नृत्य (दिन 3 के समान नृत्य), गिंग के नृत्य | आ त्सोलिंग (गिंग डांग त्सोलिंग) आ पद्मसंभव (गुरु त्शेन ग्ये) के आठ प्रकटीकरणक नृत्य।

चारि दिनक एहि पावनि केर अंतिम दिन भोरे-भोर थोंगड्रेल, एकटा बहुत पैघ स्क्रॉल पेंटिंग वा थंगका केर उद्घाटन सेहो होइत अछि, जे तीव्र धार्मिक जोश सं उघारल जाइत अछि. ३० मिटर (९८ फिट)×४५ मिटर (१४८ फिट) केर एहि चित्रक केन्द्र मे पद्मसंभवक प्रतिमा अछि जकर पार्श्व मे हुनक दुनू पत्नी आ आठ अवतार सेहो अछि | एहि अवसरक साक्षी बनय बला भक्त लोकनि आशीर्वादक मांग करैत थोंगड्रेलक सोझाँ प्रणाम करैत छथि | एहि अवसर पर लोक नृत्यक प्रस्तुति होइत अछि । सूर्योदय सं पहिने एहि चित्र के गुड़का क ज़ोंग में राखल जाइत अछि आ एक साल बाद फेर सं प्रदर्शित कयल जाइत अछि.[]

त्शेचुस की सूची

[सम्पादन करी]

नीचाँ भूटान केरऽ प्रमुख त्शेचुस केरऽ सूची देलऽ गेलऽ छै, साथ ही ओकरऽ २०११ केरऽ तिथि भी देलऽ गेलऽ छै । आन साल मे तिथि भिन्न-भिन्न रहत।

भूटान tshechu तिथि (2011)[]
तारीख त्सेचु स्थान
२–०४ जनवरीट्रोंगसा त्शेचुट्रोंगसा
२–०४ जनवरील्हुंसे त्शेचुLhuntse
२–०४ जनवरीपेमागाटशेल त्शेचुपेमागात्शेल
9 जनवरीशिंगखर मेटोचोडपाबुमथांग
9–13 जनवरीनबजी ल्हखांग द्रुपट्रोंगसा
10–15 फरवरीपुनाखा द्रोमाचे एवं त्शेचुपुनाखा
17–21 फरवरीतंगसीबी मणिबुमथांग
18 फरवरीचोरटेन कोरात्रशियांगत्से
18 फरवरीथरपलिंग थोंगड्रोलबुमथांग
19–21 फरवरीबुली मणि चुमेयबुमथांग
फरवरी–मार्च
(प्रथम माह, सातवाँ दिन)
त्राशियांगत्से त्सेचुत्रशियांगत्से
4 मार्चचोरटेन कोरा (द्वितीय)त्रशियांगत्से
13–15 मार्चगोमकोरात्राशिगंग
13–15 मार्चतालो त्शेचुतालो, पुनाखा
13–16 मार्चझेमगंग त्शेचुझेमगंग
15–19 मार्चपारो त्शेचुपारो
17–19 मार्चछुखा त्शेचुचुखा
16–25 अक्टूबरफुएन्त्शोलिंग त्शेचुफुएन्त्शोलिंग
१–०३ अप्रैलगडेन चोडपाउरा, बुमथांग
12–14 मईडोमखर महोत्सवछुमे, बुमथांग
14–18 मईउरा यकचोएउरा, बुमथांग
19–21 जूनपैडसेल–लिंग कुचोडबुमथांग
जूनलाया बुमखोसा महोत्सव (बोंगकोर)लाया
८–१० जुलाईनिमालुंग त्शेचुबुमथांग
९–१० जुलाई
नहि हिलैत अछि
अल्पाइनहा, हा
10 जुलाईकुर्जेय त्शेचुबुमथांग
29 जुलाईगंगटे कुरीमगंगटे, वांगडुए फोद्रांग
1–05 अक्टूबरथिम्फु द्रुपचेनथिम्फू
4–06 अक्टूबरवांगदुए त्शेचुवांगडुए फोड्रांग
4–06 अक्टूबरगंगटे द्रुबचेन एवं त्शेचुगंगटे, वांगडुए फोद्रांग
6–08 अक्टूबरतामशिंगफला चोएपाबुमथांग
6–08 अक्टूबरगासा त्शेचुजिला गासा
6–08 अक्टूबरथिम्फु त्शेचुथिम्फू
10–12 अक्टूबरथांगबी मणिबुमथांग
1–05 नवम्बरशिंगखर रबनेयउरा, बुमथांग
3–06 नवम्बरजाकर त्शेचुजकार, बुमथांग
10–14 नवम्बरजम्बई लखंग द्रुपबुमथांग
11–13 नवम्बरप्रखर दुचोएदबुमथांग
12 नवम्बर
नहि हिलैत अछि
काली गर्दन वाला क्रेन महोत्सवगंगटे, वांगडुए फोद्रांग
22–25 नवम्बरसुमद्रंग कांगसोलउरा, बुमथांग
2–05 दिसम्बरत्राशिगंग त्शेचुत्राशिगंग
2–05 दिसम्बरमोंगर त्शेचुमोंगर
3–04 दिसम्बरतांग नामखा रबनेय तांगबुमथांग
10 दिसम्बरसिंगये चम, जम्बई ल्हाखांगबुमथांग
10–12 दिसम्बरनालखर त्शेचुबमथांग
10–13 दिसम्बरचोजम रबनी तांगबुमथांग

लोक संस्कृति में

[सम्पादन करी]

भूटानी फिल्म यात्री आरू जादूगर यात्री केरऽ एगो समूह के बीच सेट करलऽ गेलऽ छै, जेकरा म॑ स॑ अधिकांश थिम्फु त्सेचू जाय रहलऽ छै ।

देखू सेहो

[सम्पादन करी]
  • बौद्ध उत्सव के सूची
  • पोया, श्रीलंका में भी ऐन्हऽ ही अवधारणा तथापि चंद्र कैलेंडर केरऽ पूर्णिमा के चक्र के इर्द-गिर्द घूमै छै
  1. 1 2 राक्षस के पीठ पर नाचब: भूटान के dramnyen नृत्य और गीत[dead link], इलेन डॉबसन द्वारा, जॉन ब्लैकिंग संगोष्ठी: संगीत संस्कृति आरू समाज, कैलावे सेंटर, वेस्टर्न ऑस्ट्रेलिया विश्वविद्यालय, जुलाई २००३
  2. Brockman, Norbert C.. Encyclopedia पवित्र स्थानों के. आइएसबिएन 9781598846553.
  3. "अनिच्छुक मुखौटा नर्तकी", भूटान पर्यवेक्षक ऑनलाइन, २०१०-१०-२८, मूलसँ २०१२-१०-०४ मे सङ्ग्रहित, अन्तिम पहुँच २०१२-०१-२८ |पहिल= प्यारामिटर ग्रहण नहि कएल (सहायता); |अंतिम= प्यारामिटर ग्रहण नहि कएल (सहायता)
  4. Palin, pp. 269–270
  5. "उत्सव तिथि", अन्तिम पहुँच २०११-०७-२६ |प्रकाशक= प्यारामिटर ग्रहण नहि कएल (सहायता)[permanent dead link]