तिरहुता

मैथिली विकिपिडियासँ, एक मुक्त विश्वकोश
एतय जाए: भ्रमण, खोज
तिरहुता, मिथिलाक्षर
Tirhuta.svg
प्रकार
भाषासभ मैथिली, संस्कृत
समय काल
c. १५अम–२०अम शताब्दीक मध्य[१]
दिशा बामा-सँ-दहिना
आइएसओ १५९२४ Tirh, 326
युनिकोड वर्ण
Tirhuta
युनिकोड भाग
U+11480–U+114DF
अन्तिम स्वीकार्य लिपि प्रतिवेदन

तिरहुता (अङ्ग्रेजी: Tirhuta) वा मिथिलाक्षर (अङ्ग्रेजी: Mithilakshar) मैथिली भाषाक लिपि छी । तिरहुता लिपिक इतिहास बहुत बृहत रहल अछि । ई लिपि प्रतिक उदासिनता तथा न्यून प्रयोगक कारण मैथिली भाषी तिरहुता लिपिक बदला देवनागरी लिपिमे लिखैलेल अभ्यस्त भऽ गेल अछि । मुदा हाल कोनो कोनो पारम्परिक ब्राह्मण (पण्डित) 'पाता' (विवाह आदि सँ सम्बन्धित पत्र) पठाबैक लेल ई लिपिक प्रयोग करैत अछि । ई लिपि बङ्गला लिपि सँ मिलैतजुलैत अछि मुदा ई कनिक भिन्न अछि । ई पढबामे बङ्गला लिपि सँ बहुत कठिन अछि ।

इतिहास तथा वर्तमान अवस्था

ई लिपिक सब सँ प्राचिन अभिलेख नेपालक जानकी मन्दिरमे भेटल अछि । प्राचिन समयमे ई ठाममे संस्कृत भाषाक समेत विकासक लेल महत्वपूर्ण योगदान रहल इतिहासविद्धसभ बतबैत अछि । ई लिपिक कम्प्युटरमे प्रयोग करैलेल फन्टक विकास सन् २००३ मे भेल छल ।[२][३] तहिना ई लिपिक प्राचिन नमुना भारतक दरभङ्गा जिलाक कुशेश्वरस्थान नजदिक एकटा शिवमन्दिरमे सेहो भेटल अछि जहिमे पूर्वी मगधी प्राकृतमे लिखल अछि कि मन्दिर 'कात्तिका सुदी' (अर्थात कार्तिक शुक्ल प्रतिपदा) शके १२५ (अर्थात २०३ ई सन्) मे निर्माण कएल गेल छल ।[४]

लिपिक चिन्ह

व्यञ्जनक सङ्केत

व्यञ्जन
सङ्केत प्रतिलेखन
चित्र पाठ आइएएसटि आइपिए
Tirhuta letter KA 𑒏 ka /kа/
Tirhuta letter KHA 𑒐 kha /kʰа/
Tirhuta letter GA 𑒑 ga /gа/
Tirhuta letter GHA 𑒒 gha /gʱа/
Tirhuta letter NGA 𑒓 ṅa /ŋа/
Tirhuta letter CA 𑒔 ca /t͡ʃa/
Tirhuta letter CHA 𑒕 cha /t͡ʃʰa/
Tirhuta letter JA 𑒖 ja /d͡ʒa/
Tirhuta letter JHA 𑒗 jha /d͡ʒʱa/
Tirhuta letter NYA 𑒘 ña /ɲa/
Tirhuta letter TTA 𑒙 ṭa /ʈa/
Tirhuta letter TTHA 𑒚 ṭha /ʈʰa/
Tirhuta letter DDA 𑒛 ḍa /ɖa/
Tirhuta letter DDHA 𑒜 ḍha /ɖʱa/
Tirhuta letter NNA 𑒝 ṇa /ɳa/
Tirhuta letter TA 𑒞 ta /t̪a/
Tirhuta letter THA 𑒟 tha /t̪ʰa/
Tirhuta letter DA 𑒠 da /d̪a/
Tirhuta letter DHA 𑒡 dha /d̪ʱa/
Tirhuta letter NA 𑒢 na /na/
Tirhuta letter PA 𑒣 pa /pa/
Tirhuta letter PHA 𑒤 pha /pʰa/
Tirhuta letter BA 𑒥 ba /ba/
Tirhuta letter BHA 𑒦 bha /bʱa/
Tirhuta letter MA 𑒧 ma /ma/
Tirhuta letter YA 𑒨 ya /ja/
Tirhuta letter RA 𑒩 ra /ra/
Tirhuta letter LA 𑒪 la /la/
Tirhuta letter VA 𑒫 va /ʋa/
Tirhuta letter SHA 𑒬 śa /ʃa/
Tirhuta letter SSA 𑒭 ṣa /ʂa/
Tirhuta letter SA 𑒮 sa /sa/
Tirhuta letter HA 𑒯 ha /ɦa/

स्वर वर्ण

स्वर वर्ण
स्वतन्त्र निर्भर प्रतिलेखन
चित्र पाठ चित्र पाठ आइएएसटि आइपिए
Tirhuta letter A 𑒁 a /а/
Tirhuta letter АА 𑒂 Tirhuta vowel sign АА  𑒰 ā /а:/
Tirhuta letter І 𑒃 Tirhuta vowel sign І  𑒱 і /і/
Tirhuta letter ІІ 𑒄 Tirhuta vowel sign ІІ  𑒲 ī /і:/
Tirhuta letter U 𑒅 Tirhuta vowel sign U  𑒳 u /u/
Tirhuta letter UU 𑒆 Tirhuta vowel sign UU  𑒴 ū /u:/
Tirhuta letter vocalic R 𑒇 Tirhuta vowel sign vocalic R  𑒵 /r̩/
Tirhuta letter vocalic RR 𑒈 Tirhuta vowel sign vocalic RR  𑒶 /r̩ː/
Tirhuta letter vocalic L 𑒉 Tirhuta vowel sign vocalic L  𑒷 /l̩/
Tirhuta letter vocalic LL 𑒊 Tirhuta vowel sign vocalic LL  𑒸 /l̩ː/
Tirhuta letter Е 𑒋 Tirhuta vowel sign ЕЕ  𑒹 ē /е:/
Tirhuta vowel sign Е  𑒺 e /е/
Tirhuta letter АІ 𑒌 Tirhuta vowel sign АІ  𑒻 аі /аі/
Tirhuta letter О 𑒍 Tirhuta vowel sign ОО  𑒼 ō /о:/
Tirhuta vowel sign О  𑒽 о /о/
Tirhuta letter AU 𑒎 Tirhuta vowel sign АU  𑒾 аu /аu/

अन्य चिन्हसभ

अन्य चिन्हसभ
चित्र पाठ नाम टिप्पणी
Tirhuta sign candrabindu  𑒿 चन्द्रबिन्दु
Tirhuta sign anusvara  𑓀 अनुस्वर
Tirhuta sign visarga  𑓁 विसर्ग
Tirhuta sign virama  𑓂 विराम
Tirhuta sign nukta  𑓃 नुक्त
Tirhuta sign avagraha 𑓄 अवग्रह
Tirhuta sign gvang 𑓅 वाङ्ग

अङ्कसभ

तिरहुता लिपि अङ्कसभक लेल अपन लिपिक प्रयोग करैत अछि ।

अङ्कसभ
चित्र Tirhuta numeral 0 Tirhuta numeral 1 Tirhuta numeral 2 Tirhuta numeral 3 Tirhuta numeral 4 Tirhuta numeral 5 Tirhuta numeral 6 Tirhuta numeral 7 Tirhuta numeral 8 Tirhuta numeral 9
अक्षर 𑓐 𑓑 𑓒 𑓓 𑓔 𑓕 𑓖 𑓗 𑓘 𑓙
अङ्क 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9

युनिकोड

तिरहुता लिपि सन् २०१४ जुनमे युनिकोडक ७.० भर्सनमे जारी कएल गेल छल । तिरहुताक युनिकोड ब्लक U+11480–U+114DF रहल अछि ।

तिरहुता[1][2]
आधिकारिक युनिकोड कन्सोर्सियम कोड तालिका (पिडिएफ)
  0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 A B C D E F
U+1148x 𑒀 𑒁 𑒂 𑒃 𑒄 𑒅 𑒆 𑒇 𑒈 𑒉 𑒊 𑒋 𑒌 𑒍 𑒎 𑒏
U+1149x 𑒐 𑒑 𑒒 𑒓 𑒔 𑒕 𑒖 𑒗 𑒘 𑒙 𑒚 𑒛 𑒜 𑒝 𑒞 𑒟
U+114Ax 𑒠 𑒡 𑒢 𑒣 𑒤 𑒥 𑒦 𑒧 𑒨 𑒩 𑒪 𑒫 𑒬 𑒭 𑒮 𑒯
U+114Bx 𑒰 𑒱 𑒲 𑒳 𑒴 𑒵 𑒶 𑒷 𑒸 𑒹 𑒺 𑒻 𑒼 𑒽 𑒾 𑒿
U+114Cx 𑓀 𑓁 𑓂 𑓃 𑓄 𑓅 𑓆 𑓇
U+114Dx 𑓐 𑓑 𑓒 𑓓 𑓔 𑓕 𑓖 𑓗 𑓘 𑓙
टिप्पणीसभ
१.^ युनिकोड भर्सन ९.०
२.^ गरे क्षेत्र नै सौपल सङ्केत


सन्दर्भ सामग्रीसभ

  1. ScriptSource - Tirhuta, अभिगमन तिथि २०१७-१०-१९ 
  2. Pandey, Anshuman, "N4035: Proposal to Encode the Tirhuta Script in ISO/IEC 10646", अभिगमन तिथि ३ जुलाई २०१४ 
  3. "Tiruhuta - The Maithili Script - eMithilaHaat's Blog", eMithilaHaat's Blog (en-USमे), २०१६-०६-०३, अभिगमन तिथि २०१७-१०-१९ 
  4. तिरहुता लिपि का मधुबनी में अस्तित्व (হিন্দিमे), अभिगमन तिथि २०१७-१०-१९ 

बाह्य जडीसभ

एहो सभ देखी