स्थानीय तह

मैथिली विकिपिडियासँ, एक मुक्त विश्वकोश
एतय जाए: भ्रमण, खोज
Emblem of Nepal.svg
ई लेख
नेपालक सरकार आ राजनीति
एक शृङ्खला छी
संविधान
वैदेशिक सम्बन्ध
 

नेपालक संविधान २०७२ अनुसार स्थानीय तह गाउँपालिका, नगरपालिकाजिला सभा छी । गाउँपालिका एक भौगोलिक तथा शासकीय तह छी जकर कार्यकारिणी अङ्ग गाउँ कार्यपालिका होइत अछि तँ व्यवस्थापकीय कार्य कएनिहार अङ्ग गाउँ सभा छी । नगरपालिका एक भौगोलिक तथा प्रशासनिक एकाई छी जकर कार्यकारिणी अङ्ग नगर कार्यपालिका छी तँ व्यवस्थापिकीय कार्य कएनिहार अङ्ग नगर सभा छी । जिला सभा जिला भितरक गाउँँपालिका आ नगरपालिकाक समन्वय करैवाला कार्य करैत अछि । जिला विकास समितिद्वारा करैत आएल कार्यकारिणी कार्यसभ आब स्थानीय तहद्वारा कएल जाइत तथा जिला समन्वय समिति समन्वय आ अनुगमन मात्र करत ।[१]

नेपालक संविधान २०७२क धारा ५६ अनुसार सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपालक मूल संरचना सङ्घ, प्रदेशस्थानीय तह करि ३ तह होइत आ नेपालक राज्य शक्तिक प्रयोग सङ्घ, प्रदेश आ स्थानीय तह ई संविधान तथा कानून बमोजिम करत कहि उल्लेख कएल गेल अछि ।[२] स्थानीय तह अन्तर्गत गाउँपालिका, नगरपालिकाजिला सभा/जिला समन्वय समिति रहवाक व्यवस्था अछि ।[३][४][५] वाडक सङ्ख्या सङ्घीय कानून वमोजिम कएल जाइत । नेपालमे वि.सं. २०७३ फागुन २७ सँ ७ सय ४४ टा स्थानीय तहसभ कार्यान्वयनमे आएल छल ।[६][७] हाल स्थानीय तहक कुल सङ्ख्या ७ सय ४४ सँ बढि ७ सय ६६ पहुँचल अछि ।[८]

स्थानीय तहक इतिहास[सम्पादन करी]

नेपालमे स्थानीय निकायक व्यवस्था लिच्छवि कालकिराँत कालसँ आरम्भ भेल एहन मान्यता अछि । राणा प्रधानमन्त्री जंगबहादुर राणा नेपालमे ६९ प्रशासनिक एकाई बनेनाए छल । बीर शम्शेर नेपालमे ३२ जिला बनेलक । वि.सं. २००६ सालमे गाउँ पञ्चायत ऐन आएल, वि.सं. २००७ सालक क्रान्ति कालमे १७१ गाउँ पञ्चायत गठन भेल छल । गाउँ पञ्चायतक प्रवल पक्षधर पद्म शमशेर जङ्गबहादुर राणा छल । वि.सं. २०१३ सालमे ७ क्षेत्र ३२ जिला आ ७६ उप क्षेत्र कायम कएल गेल छल । वि.सं. २०१७ सालमे राजा महेन्द्रद्वारा संसदीय व्यवस्था भङ्ग करि निर्दलीय पञ्चायती व्यवस्था स्थापना केलाकबाद नेपालके १४ अञ्चल आ ७५ जिलामे बाँटल गेल । पञ्चायती व्यवस्थाक शुरुआत भेलाक बाद पुरान गढी, गोश्वारा खारेज कएल गेल । जिला पञ्चायत, नगर पञ्चायतगाउँ पञ्चायतके प्रशासकीय एकाई कायम कएल गेल । पञ्चायती कालमे ४,०२२ धरि गाउँ पञ्चायत कायम कएल गेल छल । २०४६ सालक जनआन्दोलनद्वारा पञ्चायती व्यवस्थाके अन्त्य भेल आ नेपालमे वहुदलीय राजनैतिक व्यवस्था सुरुवात भेल ।[९]

२०४७ सालक संविधानमे स्थानीय निकायक बारेमे कोनो बात उल्लेखित नै कएल गेल छल । २०४९ सालमे आ वि.सं. २०५४ सालमे प्रचलित कानुन अनुसार स्थानीय निकायक निर्वाचन सुसम्पन्न भेल । २०५४ कऽ स्थानीय निकायक निर्वाचनमे ७५ जिला विकास समिति आ ओकर इलाका ५८ नगरपालिका ३ हजार ९ सय गाविस आ ओकर वाडसभमे १ लाख ९८ हजार जनप्रतिनिधि निर्वाचित भेल । वि.सं. २०५४ सालमे निर्वाचित स्थानीय निकायक प्रतिनिधिसभक कार्यकाल वि.सं. २०५९ सालमे समाप्त भेल । नेपाल सरकार, मन्त्रीपरिषदद्वारा वि.सं. २०७३ फागुन २२ के स्थानीय तह पुन:संरचनासम्बन्धी निर्णय फागुन २७ मे राजपत्रमे प्रकाशित भेलाकबाद स्थानीय तहके व्यवस्था लागू कएल गेल । एहि सँ पहिने रहल स्थानीय निकायमे रहल गाविसनगरपालिकासभ स्थानीय तहमे परिवर्तन भेल ।[१०][११] साबिकका २ सय १७ नगरपालिका (महानगर/उपमहानगरसहित) र ३ हजार १ सय ५७ वटा गाविस ७ सय ४४ वटा स्थानीय तहमा परिणत भएका थिए । राजपत्रमा प्रकाशित भएपछि नयाँ संरचनासभ कार्यान्वयनमा गएको हो । २०७३ फाल्गुन २७ बाट ७ सय ४४ वटा स्थानीय तहलाई कार्यान्वयनमा ल्याएको थियो ।[१२] स्थानीय तहक नयाँ संरचनाअनुसार आब नेपालमे ६ टा महानगरपालिका, ११ टा उपमहानगरपालिका, २ सय ८६ नगरपालिका आ ४ सय ६३ गाउँपालिका कायम भेल अछि ।[८][१३][१४]

नेपालक संविधान २०७२मे स्थानीय तह[सम्पादन करी]

भाग–१७ स्थानीय कार्यपालिका[सम्पादन करी]

(१) स्थानीय तहक कार्यकारिणी अधिकार
(२) गाउँ कार्यपालिका अध्यक्ष आ उपाध्यक्ष सम्बन्धी व्यवस्था
(३) नगर कार्यपालिका प्रमुख आ उपप्रमुख सम्बन्धी व्यवस्था
(४) न्यायिक समिति
(४) गाउँ कार्यपालिका आ नगर कार्यपालिकाक कार्य सञ्चालन
(६) स्थानीय तहक कार्यकारिणी सम्बन्धी अन्य व्यवस्था
(७) जिला सभाजिला समन्वय समिति

भाग–१८ स्थानीय व्यवस्थापिका[सम्पादन करी]

(१) स्थानीय तहक व्यवस्थापिकीय अधिकार
(२) गाउँ सभाक गठन
(३) नगर सभाक गठन
(४) गाउँ सभा आ नगर सभाक अध्यक्ष आ उपाध्यक्ष
(५) गाउँ सभा आ नगर सभाक कार्यकाल
(६) कानुन बनाबैक अधिकार
(७) गाउँ सभा र नगर सभा सम्बन्धी अन्य व्यवस्था

भाग–१९ स्थानीय आर्थिक कार्यप्रणाली[सम्पादन करी]

(१) कर वहन वा ऋण नै लऽ सकनाए
(२) स्थानीय सन्चित कोष
(३) गाउँपालिका आ नगरपालिका राजस्व आ व्ययक अनुमान

स्थानीय तहक काम, कर्तव्य आ अधिकार[सम्पादन करी]

[१५][१६][१७][१८]

सन्दर्भ सामग्रीसभ[सम्पादन करी]

  1. "मन्त्रीपरिषद बाट मिति २०७४/२/१७ मा जारी गरिएको स्थानीय तहको सेवा सञ्चालन तथा व्यवस्थापन सम्बन्धी आदेश", सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय, नेपाल सरकार, अभिगमन तिथि २०७४ जेठ १८ 
  2. "गाउँपालिका र नगरपालिका कायमगर्ने गरि उक्त एकाईहरुको नाम, संख्या, सीमाना, केन्द्र र वडाको सीमाना सहितको विवरण", सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय, नेपाल सरकार, अभिगमन तिथि २०७३ फाल्गुण २७ 
  3. "जिला समन्वय समितिसभको आधिकारिक वेबसाइट", सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय, नेपाल सरकार, अभिगमन तिथि २०७४ जेठ १४ 
  4. काफ्ले, प्रतिक्षा (३० फाल्गुन २०७३). "जिविस अब देखि जिला समन्वय समिति". कान्तिपुर. http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-03-13/20170313191214.html. अन्तिम पहुँच तिथि: ३० फाल्गुन २०७३. 
  5. "गाउँ र नगरपालिका कुन जिलामा कति ?". नयाँ पत्रिका दैनिक. पुष २३, २०७३. http://www.enayapatrika.com/2017/01/07/118110/. अन्तिम पहुँच तिथि: १४ जेठ २०७४. 
  6. "स्थानीय तह कार्यान्वयनमा". नागरिक दैनिक. २८ फागुन २०७३. http://www.nagariknews.com/news/15819/. अन्तिम पहुँच तिथि: २८ फागुन २०७३. 
  7. "गाउँपालिका र नगरपालिका कुन जिलामा कति? (सूची)". लोकान्तर. २३ पौष २०७३. http://lokaantar.com/taja_samachar/2084. अन्तिम पहुँच तिथि: २३ पौष २०७३. 
  8. ८.० ८.१ "अब ७६६ स्थानीय तह". - राजेश मिश्र (कान्तिपुर दैनिक). १२ जेठ २०७४. http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-05-26/20170525210136.html. 
  9. "स्थनीय तहको निर्माण : देश विकासको मेरुदण्ड", eAdarsha.com, अभिगमन तिथि २०७४ जेठ १५ 
  10. "सबै गाविस र जिविस खारेज". अन्नपूर्ण पोष्ट. २०७३ फागुन २७. http://www.annapurnapost.com/news/66220. अन्तिम पहुँच तिथि: २०७३ फागुन २७. 
  11. "स्थानीय निकाय भङ्ग, अधिकारसम्पन्न ७४४ स्थानीय तह क्रियाशील". सेतोपाटी. २८ फाल्गुण २०७३. http://setopati.com/raajneeti/64740/. अन्तिम पहुँच तिथि: २८ फाल्गुण २०७३. 
  12. "७ सय ४४ स्थानीय तह कार्यान्वयनमा". कान्तिपुर दैनिक. २७ फाल्गुन २०७३. http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-03-10/20170310123842.html. अन्तिम पहुँच तिथि: २७ फाल्गुन २०७३. 
  13. "स्थानीय तहमा कार्यपालिका, व्यवस्थापिका र न्यायिक समिति". स्थानीय निर्वाचन २०७४. २०७४ बैशाख २६. http://research.butmedia.org/election2074/?p=147. 
  14. "राष्ट्रपतिद्वारा संविधान जारी भएको घोषणा", अभिगमन तिथि २०७२ आश्विन ३ 
  15. "केन्द्र, प्रदेश र स्थानीय तहको १७ सय ९५ अधिकार क्षेत्र तय". अन्नपूर्ण पोष्ट. पुस २०, २०७३. http://www.annapurnapost.com/news/61932. 
  16. "मन्त्रीपरिषद बाट मिति २०७४/२/१७ मा जारी गरिएको स्थानीय तहको सेवा सञ्चालन तथा व्यवस्थापन सम्बन्धी आदेश", सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय, नेपाल सरकार, अभिगमन तिथि २०७४ जेठ १८ 
  17. "आखिर नयाँ के छ स्थानीय तहमा ?". नयाँ पत्रिका दैनिक. २४ चैत २०७३. http://www.enayapatrika.com/2017/04/06/137414/. 
  18. "अबको स्थानीय सरकार", गोरखापत्र अनलाइन, अभिगमन तिथि २३ जेठ २०७४ 

बाह्य जडीसभ[सम्पादन करी]

एहो सभ देखी[सम्पादन करी]